İneklerde Kızgınlık Dönemi-Kızgınlık Belirtileri

Kızgınlık ve Kızgınlık Döngüsü

ineklerde tohumlama ne zaman yapılmalıdır

İneklerde Kızgınlık Nedir?

**Belli yaşlarda, düve veya ineklerin belirli fizyolojik belirtiler göstererek çiftleşme istediğine kızgınlık denir. Her hayvan besleyicileri, ineğin süt veriminin yanında bir buzağı vermesi ister. Normal olarak gelişimini tamamlamış düveler, 15-16 aylık iken tohumlanıp gebe bırakılmalıdır. Bu süreden daha erken yaşta tohum atılması veya boğaya getirilmesi durumunda düvelerin gelişmelerini geriletmenin yanı sıra işletmeye sağlanan yararı da azaltacaktır.

**Kızgınlık, inek ve düvelerin karakteristik özelliklerinden biridir. İnek ve düvelerin belli fizyolojik ve psikolojik belirtiler göstererek erkek boğayı kabul etme durumudur. Kızgınlık, sığırlarda belli aralıklarda tüm yıl boyunca görülür.

**Dişilerin cinsel olgunluğa ulaşmaları sonucunda dölerme hormonlarının etkisi ile yumurtalıklarda faaliyet süreci başlar. Evcil dişi hayvanların gebe kalma oranları yüksek olabilmesi için iyi kayıt tutmak gerekir. Dolayısıyla kızgınlık belirtileri kaçırılmamalıdır. Kızgınlık belirtileri sonucunda zamanında inekler çiftleşir veya tohumlanırsa gebe kalma oranları yüksek olur. Çünkü, yumurtanın yumurtalıktan atılma olayı kızgınlık süresi içinde veya ineklerdeki gibi kızgınlıktan kısa bir süre sonra olmaktadır. Kızgınlıkta olmayan dişiler erkeği kabul etmez ve atlamasına da müsaade etmez.

**Kızgınlık döngüsü 4 dönemden oluşur ve kızgınlığın başlamasından onu takip eden ikinci kızgınlığın başlangıcına kadar geçen süredir.
  1. Kızgınlık Öncesi Dönem
  2. Kızgınlık Dönemi
  3. Kızgınlık Sonrası Dönem
  4. Dinlenme Dönemi

1.Kızgınlık Öncesi Dönem:

**Bu dönem kızgınlığa başlangıç ya da geçiş dönemidir. Bu süre yaklaşık olarak 2-3 gün sürer. Burada dişilik hormonu üretilir ve bu hormon etkisiyle cinsel aktivite başlar. Bu dönemde vulvanın ödemleşmesi ve vulvada kızarıklık gibi bazı kızgınlık belirtileri görülür.

2. Kızgınlık Dönemi:

**Kızgınlık belirtileri bu dönemde meydana gelir. Genellikle 12-18 saatlik bir kızgınlık belirtisi sürer ve çiftleşme veya tohumlama için en uygun zamandır.

İneklerde Kızgınlık Belirtileri Nelerdir?

  • İştahı azalır.
  • Komşu hayvanları ve kendini yalamaya başlar.
  • Hayvan heyecanlı, sinirli ve huzursuzdur.
  • Sık sık böğürür.
  • Sütü azalar.
  • Ağzı salyalanır.
  • Vulva şişkin, kızarık ve nemlidir.
  • Diğer ineklerin üzerine atlamasına izin verir ve atladıklarında kaçmaz.
  • Bel bölgesi sıkıldığında kuyruğunu kaldırarak çiftleşme pozisyonu alır.
  • Vulvadan bol miktarda pişmemiş yumurta akına benzer berrak “ÇARA” gelir.
  • Kızgınlık sonrasındaki ikinci ve üçüncü günlerinde, ineklerin %50’sinde, düvelerin ise %90’ında ferçten hafif kanlı akıntı(kanama) olur.
  • Diğer ineklerin felçlerini koklarlar, kızgınlığa yaklaşan veya kızgın olan ineklerin arka kısımlarına çenesini sürterler.
  • Kızgınlık başlangıcına yaklaşan inekler, bir araya toplama eğilimini gösterirler, etrafında boğa olması durumunda ise, mümkün olduğunca boğaya yakın olma eğilimini gösterirler.

3. Kızgınlık Sonrası Dönem:

**İnek veya düvelerde yumurtanın yumurta yoluna atıldığı dönemdir. Gebelik hormonu üretilmeye başlanılır. Gebelik hormonu gebeliğin devamı için gerekli bir hormondur. Bu dönemde kanama görülür ve görülen kanama kızgınlığın sona erdiğini gösterir. Döl tutması veya tutmaması ile bir alakası yoktur. Bu dönemde gebelik gerçekleşmez ise bu dönemden sonra dinlenme dönemine geçilir. Söz konusu gebelik gerçekleştiyse de gebelik hormonun etkisiyle doğuma kadar gebelik devam eder.

4. Dinlenme Dönemi:

**Bu dönemde hiçbir kızgınlık belirtisi görülmez. Eğer gebelik gerçekleşmez ise rahimde bulunan salgı bezlerinden PGF2-Alfa Hormonu salgılanarak Luteal cisimcik eritilir. Kızgınlık öncesi dönemine geçilerek tekrar bir olgunlaşmamış yumurta gelişmeye başlar.

**Yukarıda belirtilen 4 kızgınlık döngüsü ortalama 21 gün sürer. Daha kısa veya daha uzun da sürebilir. Düvelerde ise ortalama 19-20 gün sürer.


İneklerde Kızgınlık Sonrası Kanama


**İneklerde kızgınlık sonrası kanama, genellikle kızgınlığın üçüncü dönemi olan kızgınlık sonrası dönemde meydana gelir. Bu dönemde meydana gelen kanamanın, sadece kızgınlığın sona erdiğini gösterip, döl tutmaması veya tutması ile ilişkilendirilmez.


İneklerde Tohumlamadan Sonra Beyaz Akıntının Gelmesi


**İneklerde tohumlamadan sonra bir kaç gün içinde beyaz akıntı gelmesi, her şeyin yolunda gittiği, fakat tohumlamanın kesin tutup tutmadığı hakkında herhangi kesin bir şey söylenemez.

İneklerde Kızgınlık Süresi


**Gebe olmayan inekler normal olarak her 21 günde bir kızgınlığa gelir. Ayrıca gebelik sağlanmadığı süre zarfında ineklerde kızgınlık ortalama olarak 18-21 günde bir tekrarlanır. İneğin rahminde kist ve uterus yangısı gibi hastalıklar olmadığında inek mutlaka kızgınlığa gelir.

İnekler En Fazla Hangi Saatlerde Kızgınlık Gösterir?

**Çok daha iyi bir verim alabilmek için, akşam geç ve sabah erken saatlerde kızgınlık takibini yapmak lazım. Ayrıca ineklerin en fazla kızgınlık gösterdiği saatler, akşam geç ve sabah erken saatlerdir.

İnek veya Düvelerde Tohumlama Ne Zaman Yapılır?

**Dişi sığırlar doğumlarını takip eden 1.ayda kızgınlık belirtileri gösterseler dahi hemen tohumlanmamalıdır. Daha fazla miktarda süt elde etmek ve tohumlama başarısını artırmak dolayısıyla gebelik sağlama oranını yükseltmek amacıyla, tekrar tohumlanması için doğumdan sonra 50-60 gün geçmesi beklenmelidir. İnekler gebe kaldıktan sonra doğuma 45-60 gün kala kuruya çıkarılmalıdır. Böylece, ineklerin bir yılda 305 gün sağılmaları ve bir doğum gerçekleşmesi sağlanmış olacaktır.



**Doğumdan sonra 85-90.günde inekler gebe bırakılmamışlar ise işletmeye veya hayvan besleyicilere yük olmaya başlayacaktır. Bu nedenle, bu dönemden sonra gebelik sağlanmadığında her kızgınlık laktasyonda alınan süt veriminin düşmesi, sağım süresinin en az 20 gün uzaması, bir yılda elde edilecek olan buzağı süresinin uzaması, verim alınmayan sürenin ve masrafların artmasına sebep olacaktır.


Kızgınlık Döngüsü: 21 gün,
Kızgınlık Süresi: 12-18 saat,
Yumurtlama Zamanı: Kızgınlık bitiminden 10-15 saat sonra.

Tohumlama Zamanı Döl verimi

Kızgınlık Başlangıcı %40

Kızgınlık Ortası %85

Kızgınlık Sonu %75
  • Kızgınlık Bitiminden 6 saat sonra %60
  • Kızgınlık Bitiminden 12 saat sonra %30
  • Kızgınlık Bitiminden 18 saat sonra %25
  • Kızgınlık Bitiminden 24 saat sonra %10
  • Kızgınlık Bitiminden 36 saat sonra % 0
Pratik olarak şöyle bir örnek verilebilir: Sabah kızgınlığa gelen inek öğleden sonra, öğleden sonra kızgınlığa gelen inek akşam veya ertesi sabah tohumlanmalıdır.

**İnek ya da düvelerin boğaya getirme veya Suni tohumlama uygulaması sonucunda ortaya çıkan, tohumun tutmaması, sonun atılamaması, erken doğumbuzağı kayıpları gibi başarısızlıkların en büyük nedeni yetiştiricilerin kötü bakım ve besleme uygulamaları yanında hayvanların kızgınlıklarını takip edememeleridir.

**Kızgınlığın belirlenmesindeki temel kriter, gözlem sayısı ve gözlem zamanıdır. Yapılan araştırmalar sonucunda ineklerin büyük bir bölümü, kızgınlık belirtileri gece saatlerinde ortaya çıktığını göstermiştir.

ineklerde kızgınlık belirtileri nelerdir

İneklerin Kızgınlık Göstermesi İçin Neler Yapılmalıdır?

**İneklerin kızgınlık göstermesi için öncelikle bağlı olmamaları gerekir. İnekler bağlı olduklarında, kızgınlık başlasa da bunu dışarıya yansıtmazlar veya yansıtma oranı çok düşüktür. Yaz aylarında ineklerin hareketleri belli oranda düşeceği için yine kızgınlığını göstermeyebilir. Ortamın çamurlu, kirli olması ve ineğe refah bir ortam sağlanamadığı durumlarında da kızgınlık belirtileri görülmeyebilir.
  1. Doğum öncesi ve doğum sonrası kayıt tutulmalı,
  2. Her gün en az 6 defa ve her defasında en az 15 dakika gözlem yapılmalı,
  3. Günlük olarak yapılan sağım, yemleme gibi rutin işler her gün aynı saatte yapılmalı, sağım saatlerinde kesinlikle dakik olunmalı,
  4. İneklerin konumları ve gruplar arası değişimleri sık sık yapılmamalı,
  5. Yabancıların inekler içerisine girmesine izin verilmemelidir, zorunlu olması durumunda ise mümkünse en uzakta gezinti yapılmalıdır,
  6. Çok sık veteriner hekim değiştirilmemelidir
  7. Kızgınlık kontrollü esnasında yem kontrolü veya başka bir işe bakılmamalıdır,
  8. Uygun zamanda, sabah erken, akşam geç ve gece saatlerde gözlem yapılmalı,
  9. İneklerin içinde yavaş ve rahat bir şekilde gezinilmelidir,
  10. Yaz ve kış aylarında çok belirgin olmadan sessiz kızgınlıklar sıkça görülür. Bu zamanlarda kızgınlık belirleme işlerine daha fazla önem gösterilmelidir.
**Tüm bu hususlar yerine getirildiği halde inekler herhangi bir kızgınlık belirtisi göstermiyorlarsa, teknolojiye başvurulması gerekir. Bazen inekler gizli kızgınlığa gelir ve hiçbir belirti dahi göstermeden kızgınlık dönemini geçirirler. Tohumlama zamanını istemeyerek, farkında olmadan kaçırıldığında, hayvan besleyicileri açısından bir maliyet kaybı unsuru olarak karşılarına çıkacaktır. Dolayısıyla teknoloji sayesinde, kızgınlık takip sistemi ile kızgınlık tespit cihazlarını kullanarak, kızgınlık zamanında hayvan peşinden koşmadan cebinize kızgınlık uyarı SMS’i gelecektir. Hem çok rahat hem de moral açısından iyi bir işlev görüyor.

**Hayvan besleyicilerin en uygun tohumlama zamanını belirleyebilmeleri için esas kızgınlığın başladığı dönemi, zamanı çok iyi belirlemelidirler.

ineklerde ve düvelerde kızgınlık iğnesi

Döl Verimi Bakımından Mükemmel İneklerin Özellikleri

  • 15 aylık iken tohumlanması,
  • Canlı ağırlığın %65’inde olması,
  • İlk buzağını 24 aylık yaşta verir,
  • Doğumdan sonraki 100 gün içinde tekrar gebe kalması,
  • İlk çiftleştirmede gebe kalma oranı düvelerde %70, bu oran ineklerde ise %50’dir.
  • İneğin sağım süresi 290-320 gün arasındadır,
  • İneğin kuruda kaldığı gün sayısı 45-60 gündür.

Yorum Gönderme

3 Yorumlar